[GÓC NHÌN] ADAS có thật sự giúp chúng ta an toàn hơn?

Những năm gần đây, cuộc đua trang bị công nghệ trên ô tô diễn ra vô cùng gay gắt. Một chiếc xe đời mới hiện nay có thể tự động phanh, tự giữ làn đường, tự duy trì khoảng cách với xe phía trước, cảnh báo điểm mù hay nhận diện phương tiện cắt ngang. Nghe qua, nhiều người thường mặc định rằng càng sở hữu nhiều công nghệ hỗ trợ, chuyến đi sẽ càng an toàn. Tuy nhiên, thực tế vận hành lại đặt ra một câu hỏi ngược lại: Liệu sự hiện diện của các công nghệ này có đang vô tình khiến người lái trở nên chủ quan hơn?

Bản chất của ADAS và những giá trị thực tế

ADAS là viết tắt của Advanced Driver Assistance Systems – tập hợp các hệ thống hỗ trợ lái xe nâng cao. Danh sách các tính năng này ngày càng kéo dài, bao gồm phanh khẩn cấp tự động (AEB), ga tự động thích ứng (ACC), hỗ trợ giữ làn (LKA), cảnh báo lệch làn (LDW), cảnh báo điểm mù (BSM), cảnh báo phương tiện cắt ngang phía sau (RCTA) cùng hệ thống nhận diện biển báo giao thông. Mục tiêu cốt lõi của toàn bộ giải pháp công nghệ này là giảm thiểu nguy cơ xảy ra va chạm.

Về mặt nguyên lý, sự phát triển của ADAS đại diện cho bước tiến lớn của ngành công nghiệp ô tô. Mặc dù con người là chủ thể điều khiển phương tiện, phản xạ của người lái không phải lúc nào cũng hoàn hảo do các yếu tố như mệt mỏi, mất tập trung hoặc góc khuất tầm nhìn. Trong những tình huống bất ngờ, các tính năng như AEB có thể tự động can thiệp phanh sớm hơn phản ứng của con người chỉ vài phần mười giây, tạo ra sự khác biệt giữa một vụ va chạm nghiêm trọng và một sự cố được ngăn chặn kịp thời.

Tương tự, tính năng cảnh báo điểm mù hay cảnh báo phương tiện cắt ngang phía sau khi lùi xe đóng vai trò như một lớp bảo vệ bổ sung hữu ích. Khi xe di chuyển trên cao tốc hoặc lùi ra khỏi vị trí đỗ bị che khuất tầm nhìn, cảm biến và radar sẽ phát hiện các vật thể di chuyển mà mắt thường khó quan sát, từ đó đưa ra tín hiệu nhắc nhở hoặc chủ động siết dây an toàn, can thiệp phanh khẩn cấp.

Rào cản từ hạ tầng và thói quen giao thông đặc thù

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, các hệ thống ADAS bắt đầu bộc lộ hạn chế khi hoạt động trong môi trường giao thông phức tạp như Việt Nam. Về bản chất, ADAS được các kỹ sư quốc tế thiết kế dựa trên điều kiện hạ tầng chuẩn mực. Khi áp dụng vào thực tế giao thông trong nước, nơi mật độ xe máy cao, hành vi tạt đầu xe diễn ra phổ biến, vạch kẻ đường nhiều nơi mờ nhạt hoặc thi công dở dang, các cảm biến và thuật toán xử lý thường rơi vào tình trạng quá tải.

Đơn cử như hệ thống ga tự động thích ứng (ACC). Trên những chặng đường cao tốc thông thoáng, tính năng này mang lại sự thoải mái khi tự động điều chỉnh tốc độ theo xe phía trước. Tuy nhiên, trong điều kiện đường đông đúc, việc duy trì khoảng cách an toàn theo thiết lập của xe thường tạo khoảng trống cho các phương tiện khác chen ngang. Hệ thống liên tục nhận diện vật cản mới và can thiệp giảm tốc đột ngột, khiến trải nghiệm vận hành trở nên giật cục và thiếu mượt mà.

Bên cạnh đó, tính năng hỗ trợ giữ làn đường cũng dễ gặp khó khăn tại các đoạn đường có vạch kẻ không rõ ràng. Khi người lái chủ động đánh lái để né tránh chướng ngại vật hoặc ổ gà, hệ thống có thể can thiệp ngược lại vào vô-lăng do hiểu lầm xe đang bị lệch làn. Nguyên nhân cốt lõi là do ADAS quan sát thế giới thông qua camera, radar và phần mềm lập trình, nên khi dữ liệu đầu vào không chuẩn xác, khả năng phán đoán của xe sẽ lập tức bị giới hạn.